Sparing maken in een brandmuur: wat mag, wat moet en welke oplossing kies je?

Een brandmuur is een bouwkundige scheiding tussen twee brandcompartimenten die voor een vastgestelde tijd weerstand biedt aan branddoorslag en brandoverslag (WBDBO). De vereiste tijd wordt uitgedrukt in minuten, doorgaans 30, 60, 90 of 120, en blijkt uit het brandveiligheidsconcept van het pand of uit de bouwtekening.

In de meeste bedrijfspanden, magazijnen, kantoren en VvE-gebouwen scheiden brandmuren bijvoorbeeld:

• twee gebruiksfuncties (kantoor en magazijn) binnen één pand;
• twee eigendomseenheden in een bedrijfsverzamelgebouw;
• compartimenten die anders de wettelijke maximale oppervlakte van het Bbl zouden overschrijden;
• een interventieroute of veilig vluchttraject ten opzichte van het brandcompartiment;
• een parkeergarage van de bovenliggende gebruiksfunctie.

Het belangrijkste verschil met een gewone wand: aan een brandmuur worden testbare prestatie-eisen gesteld. Een doorbraak verstoort die prestatie, tenzij hij correct wordt afgesloten met een gecertificeerde brandwerende oplossing.

Een onderschat onderdeel van een doorbraak: het maakt nogal uit waarom je ‘m maakt. In de praktijk zijn er twee scenarios en die hebben elk een andere brandtechnische impact.

Scenario 1: een bestaand compartiment uitbreiden

Je voegt twee aangrenzende ruimtes binnen hetzelfde brandcompartiment samen, bijvoorbeeld twee kantoorvertrekken die één grote werkruimte worden. De wand die je doorbreekt is een interne scheidingswand, geen brandscheiding. De brandtechnische impact is dan beperkt, maar je moet wel zeker weten dat het echt geen compartimentscheiding is. Een wand die er als een gewone scheidingswand uitziet kan, afhankelijk van het brandveiligheidsconcept, alsnog brandwerend zijn uitgevoerd. Een opname door een brandadviseur of een blik in de oorspronkelijke bouwtekening is hier essentieel.

Scenario 2: twee brandcompartimenten met elkaar koppelen

Dit is brandtechnisch het meest kritische scenario. Je maakt een doorgang in een muur die op dit moment twee aparte brandcompartimenten van elkaar scheidt: bijvoorbeeld een kantoorgedeelte en een aangrenzend magazijn, of twee zelfstandige eenheden in een bedrijfsverzamelgebouw. Op het moment dat die doorgang open staat, zijn de twee compartimenten effectief één geworden. Het resulterende compartiment kan dan de wettelijke maximumoppervlakte voor de betreffende gebruiksfunctie overschrijden, met gevolgen voor de hele WBDBO-berekening van het pand.

Een gecertificeerde brandwerende afsluiting zorgt dat de compartimentering juridisch in stand blijft: zodra de deur, het scherm of de roldeur dicht is, vormen de twee compartimenten weer aparte eenheden. Maar dat werkt alleen als de afsluiting in dezelfde brandklasse als de wand is uitgevoerd én correct is geplaatst inclusief naadafdichting. Een sparing zonder gecertificeerde afsluiting, of met een onjuist uitgevoerde, betekent in feite dat je twee compartimenten samenvoegt tot één groter geheel. Met alle gevolgen voor de gebruiksmelding, het brandveiligheidsconcept en de verzekeringsdekking.

De juiste vraag is dan ook niet “kan ik hier een doorgang maken?” maar “kan ik de bestaande compartimentering behouden zonder dat het brandveiligheidsconcept van het pand opnieuw moet worden doorgerekend?”. Een korte check vooraf met een brandkundig adviseur of met BrandNorm voorkomt grote verrassingen verderop in het traject.

Vóór je over brandveiligheid begint, moet er één vraag beantwoord worden: is de muur die je wilt doorbreken dragend? Brandmuren zijn dat in veel gevallen, omdat ze tussen compartimenten staan en vaak vloeren of dakconstructies meedragen.

Bij een dragende muur ligt het traject fundamenteel anders. Je kunt zo’n muur niet zomaar doorbreken. Er moeten een aantal stappen worden doorlopen.

• Constructieberekening verplicht. Een constructeur of constructief adviesbureau maakt een berekening op basis van de belasting die de muur draagt. De berekening bepaalt afmetingen en uitvoering van de latei boven de doorgang, inclusief eventuele extra ondersteuningen.
• Latei plaatsen. Boven de sparing wordt een stalen of betonnen latei aangebracht die de belasting overneemt. Bij een brandmuur moet die latei zelf óók brandwerend worden bekleed, vaak met steenwolplaten, brandwerende verf of een gecertificeerd beplatingssysteem. Een blanke stalen latei verliest binnen enkele minuten zijn draagkracht onder brandbelasting, waardoor de hele muur erboven onbeschermd achterblijft.
• Tijdelijke ondersteuning tijdens uitvoering. De doorbraak zelf vraagt om stempels of een tijdelijke draagconstructie zodat de muur niet kan verzakken tijdens het uithakken.
• Sloopberekening en sloopmelding. In sommige gevallen vraagt de gemeente ook om een sloopmelding voorafgaand aan de uitvoering, met onderbouwing van de constructieve aanpak.

Een doorbraak in een dragende brandmuur zonder constructieberekening is bouwkundig een onverantwoord risico én juridisch niet toegestaan. Dit hoort bij de allereerste vragen die je beantwoord wilt hebben, vóór er een aannemer offerte uitbrengt.

In bijna alle gevallen waarin je een sparing in een brandmuur maakt, is een omgevingsvergunning verplicht. Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 zijn de spelregels deels veranderd, maar het uitgangspunt is hetzelfde: een ingreep die de constructie of de brandcompartimentering van een gebouw raakt, moet vooraf worden getoetst.

Concreet betekent dat:

• Constructieve activiteit. Voor het doorbreken van een dragende muur is een vergunning verplicht. De gemeente toetst de constructieberekening en de uitvoering.
• Brandveilig gebruik. Bij een doorbraak in een brandcompartimentscheiding wordt getoetst of het gebouw nog voldoet aan de brandveiligheidseisen voor het gebruiksdoel.
• Bouwmelding in plaats van vergunning. In sommige gevallen, afhankelijk van de gevolgklasse van het gebouw, volstaat een bouwmelding. Voor complexe of grote gebouwen is dat doorgaans niet aan de orde.
• VvE-toestemming. In een appartementsgebouw of bedrijfsverzamelgebouw is naast de gemeentelijke vergunning expliciete toestemming van de Vereniging van Eigenaren nodig. Brandmuren scheiden eigendommen en zijn juridisch beschermd.

Vergunningsaanvragen verlopen via het Omgevingsloket en worden behandeld door de gemeente, vaak in samenspraak met de regionale brandweer of de omgevingsdienst. Reken op een doorlooptijd van enkele weken tot enkele maanden, afhankelijk van de complexiteit en de gemeente. Beginnen zonder vergunning kan leiden tot een bouwstop, een herstelplicht (de doorbraak terugbrengen naar de oude staat) of een bestuurlijke boete.

Ons advies: vraag de vergunning vroeg in het proces aan, parallel aan het opvragen van offertes voor de uitvoering. Dan kun je starten zodra de vergunning verleend is, zonder dat de planning vertraagt.

Voordat een aannemer ook maar één steen verwijdert, moeten een aantal dingen zwart op wit staan.

• De huidige brandklasse van de wand. Is het een EI30-, EI60-, EI90- of EI120-scheiding? Dit blijkt uit de bouwtekening of, als die ontbreekt, uit een opname door een brandadviseur.
• De constructieve rol van de wand. Dragend of niet-dragend? Bij dragende wanden geldt het constructieve traject zoals hierboven beschreven.
• De compartimenteringssituatie. Is dit een interne wand of een echte brandscheiding tussen twee compartimenten?
• Aanwezigheid van leidingen en installaties. Een brandmuur loopt vaak ook door technische ruimten. Doorvoeren voor elektra, water of luchtbehandeling moeten apart brandwerend worden afgewerkt.
• De maatvoering van de doorgang. Een grote doorrijopening voor heftrucks vraagt om een andere oplossing dan een loopdeur.
• De gebruiksintensiteit en functie. Loopt er vooral personeel doorheen, of een heftruck? Moet de doorgang permanent open kunnen blijven, of juist altijd dicht?

Hoe completer dit beeld vóór de uitvoering, hoe vlotter het traject van offerte tot oplevering verloopt en hoe minder meerwerk er ontstaat.

Een sparing in een brandmuur kan op verschillende manieren brandwerend worden afgesloten. De keuze hangt af van de afmetingen, de functie en de gebruiksintensiteit van de doorgang.

Brandwerende loopdeur

Voor reguliere personendoorgangen is een brandwerende loopdeur de standaardoplossing. Vaak uitgevoerd in staal in trappenhuizen, technische ruimten en bedrijfshallen, en in hout in kantoor- en zorgomgevingen. Beschikbaar in alle gangbare brandklassen (EW30, EI30, EI60, EI120). Wil je een bestaande deur tegelijk met de nieuwe sparing vervangen? Lees dan onze blog over brandwerende deuren vervangen.

Brandwerende overheaddeur of roldeur

Voor grotere doorgangen waar heftrucks, voertuigen of grote goederen doorheen moeten, kies je een brandwerende overheaddeur. Deze rolt automatisch dicht bij detectie van brand of rook en is leverbaar in EI60, EI90 of EI120. Een ideale oplossing voor sparingen in magazijnen, bedrijfshallen, distributiecentra en parkeergarages.

Rook- of brandscherm

Wanneer een doorgang vooral moet beschermen tegen rookverspreiding (bijvoorbeeld in een atrium, vluchtroute of lifthal) is een brandscherm of een rookscherm een lichte, vaak elegantere oplossing dan een fysieke deur. Het scherm rolt alleen uit bij brand- of rookdetectie en zit in normale situaties weggewerkt in een cassette in het plafond.

Combinatie of maatwerk

In grotere panden kom je vaak een combinatie tegen: een loopdeur naast een overheaddeur voor logistiek verkeer, of een loopdeur met een brandscherm boven de doorgang. Bij maatwerk gaat het om vroege afstemming tussen leverancier, bouwkundige en brandadviseur, zodat de oplossing zowel functioneel als brandtechnisch klopt.

De brandwerende afsluiting zelf is maar de helft van het werk. De bouwkundige voorbereiding bepaalt of de doorgang als geheel ook werkelijk voldoet.

• Aansluiting met omliggende wanden. De aansluiting tussen het nieuwe kozijn en de bestaande wand moet kierdicht zijn en blijven. Zetting of vervorming van het gebouw kan op termijn kieren veroorzaken die het brandscheidende vermogen aantasten.
• Vloer en plafond. Een doorgang in een brandmuur loopt vaak vanaf de vloer tot het plafond. Beide aansluitingen vragen om brandwerende afwerking met gecertificeerd materiaal.
• Doorvoeren rondom de sparing. Loopt er een leiding direct naast de nieuwe sparing? Dan moet die zelf ook brandwerend worden doorgevoerd, anders verlies je alsnog je compartimentering.
• Aansluitingen op de brandmeldinstallatie. Een gemotoriseerde brandwerende afsluiting moet worden aangesloten op de BMI of op een lokaal detectiesysteem met rookmelders.

Het meest voorkomende defect bij een gerealiseerde sparing is niet de deur of het kozijn, maar de afdichting van de naden ertussen. De ruimte tussen kozijn en bestaande wand moet worden gevuld met een gecertificeerde brandwerende afdichting op basis van steenwol, intumescerend materiaal of een brandwerende kit met een geldig testrapport.

Standaard PUR-schuim is geen brandwerende afdichting. Het schuim brandt onder vuur door en geeft direct doorgang voor rook en vlammen. Een doorgang die met gewoon PUR is afgekit, voldoet bij een inspectie niet aan de brandklasse-eis, ook al hangt er een gecertificeerde deur. Dit is in de praktijk de meestgemaakte uitvoeringsfout. Een sparing die op alle andere punten klopt, maar met standaard PUR is afgewerkt, wordt bij een brandveiligheidsinspectie afgekeurd.

Vijf fouten die we regelmatig terugzien bij doorbraken in brandmuren:

1. Doorbraak zonder vergunning. Achteraf wordt de ingreep alsnog toetsbaar, met handhaving en herstelplicht als mogelijk gevolg.
2. Constructieve gevolgen niet doorgerekend. Latei vergeten, te licht uitgevoerd of niet brandwerend bekleed, met grote risico’s op instortingsgevaar bij brand.
3. Gewone deur in een brandmuur. Een niet-brandwerende loopdeur in een brandscheiding maakt de hele wand zinloos.
4. Naden met standaard PUR afgekit. De meest voorkomende fout op de bouw, en de eerste die een inspecteur ziet.
5. Geen update van het brandveiligheidsdossier. Geen CE-certificaat, geen DoP, geen opleverrapport, geen aangepaste bouwtekening. Bij schade is dit lastig recht te trekken richting verzekeraar.

Bij een nieuwe sparing hoort een compleet dossier, net als bij een nieuwe deur of vervanging:

• CE-certificaat en prestatieverklaring (DoP) van de afsluiting;
• specificatie van de gebruikte brandwerende afdichting met certificaat;
• constructieberekening (als de muur dragend was) en goedgekeurde vergunning;
• opleverrapport met foto’s van vóór en na de werkzaamheden;
• update van het brandveiligheidsdossier en de bouwtekening van het gebouw.

Werk dit dossier direct na oplevering bij. Zonder deze documentatie kan de zorgplicht achteraf niet aantoonbaar worden gemaakt richting verzekeraar, gemeente of brandweer.

Een gecertificeerde brandwerende doorgang blijft alleen brandwerend als hij ook in conditie blijft. Slijtage aan kozijn, dranger of afdichting, schade door heftrucks of veroudering van rookmelders kunnen de prestatie ondermijnen. Het is dan ook verstandig om de nieuwe afsluiting direct mee te nemen in een servicecontract voor brandwerende deuren, zodat de prestatie ook jaren later nog aantoonbaar is.

Heb ik altijd een vergunning nodig voor een doorbraak in een brandmuur?

Vrijwel altijd wel, omdat een brandmuur de constructie en de compartimentering van het gebouw raakt. Voor dragende muren is een omgevingsvergunning verplicht, voor brandcompartimentscheidingen geldt eveneens een toetsmoment vanuit het Bbl. Bij twijfel altijd eerst contact met het Omgevingsloket of de gemeente.

Wat als de muur niet dragend is, mag ik dan zonder constructieberekening?

Dan vervalt de constructieve berekening, maar de brandtechnische toets blijft. Een niet-dragende brandmuur is nog steeds een brandscheiding en moet als zodanig worden afgesloten in dezelfde brandklasse.

Kan ik twee brandcompartimenten permanent samenvoegen tot één?

Soms wel, maar dat vraagt om een nieuwe WBDBO-berekening en aanpassing van het brandveiligheidsconcept. In de praktijk blijken de kosten en risico’s hiervan vaak hoger dan een gecertificeerde brandwerende doorgang plaatsen, waardoor de compartimentering intact blijft.

Kan ik een sparing ook met brandwerend glas afsluiten?

Ja, mits het glas en het kozijn een gecertificeerde brandwerende uitvoering hebben in dezelfde brandklasse als de muur. Brandwerend glas is duurder dan een dichte deur, maar in representatieve of transparante ruimtes vaak gewenst.

Hoe lang duurt een doorbraak met plaatsing van een brandwerende deur?

Voor een standaard loopdeur is de uitvoering meestal binnen één tot twee werkdagen rond, exclusief vergunningstraject en eventuele droging van constructiedelen. Bij grotere doorgangen of overheaddeuren in industriële omgevingen reken je op enkele dagen tot een week, afhankelijk van de bouwkundige voorbereiding.

Mag ik een sparing maken in de brandmuur van een appartementsgebouw?

Alleen met expliciete toestemming van de VvE en, in vrijwel alle gevallen, een omgevingsvergunning. Brandmuren in appartementsgebouwen scheiden eigendommen en zijn juridisch beschermd. Een onbevoegde ingreep leidt vaak tot een herstelplicht en aansprakelijkheid.

Welke brandklasse moet de deur of het scherm hebben?

Dezelfde klasse als de bestaande wand, tenzij het brandveiligheidsconcept anders bepaalt. Een doorgang met een lagere klasse dan de wand verzwakt het hele compartiment en voldoet niet aan de wettelijke eisen.

BrandNorm adviseert, levert en plaatst gecertificeerde brandwerende deuren, overheaddeuren, roldeuren en brandschermen voor doorgangen in brandmuren door heel Nederland. We denken vanaf het ontwerp mee over de juiste classificatie, helpen met de specificatie voor je aannemer of constructeur en zorgen voor een correcte plaatsing inclusief brandwerende afdichting van de naden.

Bekijk meer informatie over onze brandwerende deuren, brandwerende overheaddeuren, brandschermen en rookschermen  vraag nu aan voor jouw doorbraak.