Rookwerendheid in Nederland: oude en nieuwe regels, en het verschil tussen Sa, S200, Ra en R200

Bij een brand zijn niet de vlammen de meest voorkomende doodsoorzaak, maar rookinhalatie. Rook verspreidt zich sneller dan vuur, beperkt het zicht in vluchtroutes en bevat giftige gassen. In gebouwen met slaapfunctie (appartementen, hotels, zorginstellingen) is het risico extra groot, omdat mensen die slapen niet tijdig reageren op rook.

Om die reden stelt de Nederlandse regelgeving eisen aan de weerstand van scheidingen tegen rookdoorgang. Voor de meeste toepassingen wordt dit in NEN 6075 vastgelegd. Deze norm is via het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het voormalige Bouwbesluit 2012 verplicht gesteld voor gebouwen in Nederland.

Vóór 1 juli 2021 werkte de rookwerendheidsbepaling in Nederland simpel. De weerstand tegen rookdoorgang (WRD)van een scheiding werd rekenkundig afgeleid uit de weerstand tegen branddoorslag (WBD). De vuistregel was:

WRD = 1,5 × WBD

Concreet: als een deur 20 minuten vlamdicht was (WBD 20), gold hij daarmee automatisch als 30 minuten rookwerend (WRD 30). Een deur met 30 minuten brandwerendheid werd geacht 45 minuten rook te weerstaan.

Deze aanpak was praktisch en voorspelbaar, maar had een fundamenteel nadeel: er werd niet daadwerkelijk gemeten hoeveel rook door de scheiding lekte. De aanname was dat brandwerendheid en rookwerendheid gelijkoplopend zijn, terwijl in de praktijk verschillende deuren met dezelfde WBD sterk kunnen afwijken in werkelijke rookdoorlatendheid.

Sinds 1 juli 2021 is NEN 6075:2020 aangewezen in de Nederlandse regelgeving. Voor nieuwbouw is de vuistregel losgelaten en wordt de rookdoorlatendheid daadwerkelijk gemeten. De test verloopt volgens de Europese norm EN 1634-3, waarbij een deurset in een testopstelling wordt onderworpen aan een gedefinieerde drukverhouding en waarbij de lekkage van lucht (als proxy voor rook) wordt gemeten.

Het resultaat wordt uitgedrukt in Sa (bij omgevingstemperatuur) of S200 (bij warme rook tot 200 °C). Beide gelden voor het individuele bouwelement (dus voor de deur zelf), niet voor de scheiding als geheel.

De belangrijkste consequenties van de nieuwe methode:

• de werkelijke prestatie van het product wordt beoordeeld, niet een aanname op basis van brandklasse;
• fabrikanten moeten hun deuren specifiek laten testen op rookdoorlatendheid;
• het is niet meer voldoende om alleen naar de brandklasse te kijken; de rookklasse moet apart worden onderbouwd.

Dit is het meest verwarrende punt: beide methoden gelden nog steeds naast elkaar in NEN 6075, afhankelijk van de situatie.

• Voor nieuwbouw geldt sinds 1 juli 2021 de nieuwe bepalingsmethode. Rookwerendheid wordt uitgedrukt in Sa of S200 (op elementniveau) of Ra of R200 (op scheidingsniveau), gebaseerd op tests volgens EN 1634-3.
• Voor bestaande bouw blijft de oude methode gelden. De 1,5-vuistregel wordt daar nog steeds toegepast om de rookwerendheid af te leiden uit de brandwerendheid.

Bij renovatie wordt het genuanceerder. Of nieuwbouw- of bestaandebouweisen van toepassing zijn, hangt af van de aard van de ingreep. Bij een uitbreiding of ingrijpende verbouwing kunnen nieuwbouweisen worden toegepast, terwijl bij regulier onderhoud de bestaandebouweisen blijven gelden. Bij twijfel raden we aan om dit vooraf af te stemmen met een brandveiligheidsadviseur of de gemeente als bevoegd gezag.

In de NEN 6075-systematiek zijn er dus vier classificaties, verdeeld over twee niveaus. Dit onderscheid wordt in de praktijk vaak verward, dus hieronder scherp gemaakt.

Op scheidingsniveau: Ra en R200 (WRD-klassen)

De Ra en R200 classificaties gelden voor een complete scheiding tussen twee ruimtes of compartimenten. Denk aan een wand met deur en doorvoeringen samen, als één brandwerende scheiding beoordeeld.

• Ra betekent dat de scheiding weerstand biedt tegen koude rook bij omgevingstemperatuur (ongeveer 20 °C). Dit is de basisklasse voor situaties waarin rookverspreiding in een vroege fase moet worden beperkt.
• R200 betekent dat de scheiding weerstand biedt tegen warme rook tot 200 °C. Deze klasse geldt voor situaties waar rookverspreiding ook bij een verder gevorderde brand moet worden voorkomen, bijvoorbeeld in gebouwen met slaapfunctie of grote verticale ruimten.

R200 is strenger dan Ra. Als een scheiding aan R200 voldoet, voldoet zij ook automatisch aan Ra.

Op elementniveau: Sa en S200 (rookdoorlatendheid)

De Sa en S200 classificaties gelden voor één bouwelement, zoals een deur, een luik of een rookwerend scherm. Ze worden bepaald door een test volgens EN 1634-3.

• Sa meet de rookdoorlatendheid bij omgevingstemperatuur (20 °C).
• S200 meet de rookdoorlatendheid bij 20 °C én bij 200 °C. Een product dat S200 haalt, voldoet automatisch ook aan Sa.

De testmeting drukt de maximale toelaatbare lekkage uit in kubieke meters per uur, gemeten bij een gedefinieerd drukverschil. Dit maakt de nieuwe systematiek objectief en meetbaar, in tegenstelling tot de rekenregel uit de oude methode.

Meer specifiek over deze twee klassen lees je in onze blog over het verschil tussen Sa en S200 rookwerendheid.

Het samenhangsplaatje in NEN 6075 is als volgt:

• wanneer een scheiding aan Ra moet voldoen, moeten de componenten in die scheiding (deur, luik, doorvoering) minimaal aan Sa voldoen;
• wanneer een scheiding aan R200 moet voldoen, moeten de componenten minimaal aan S200 voldoen.

Anders gezegd: Ra en R200 zijn de eis aan de complete scheiding vanuit het brandveiligheidsconcept, en Sa en S200 zijn de prestatie van het individuele bouwelement dat daar deel van uitmaakt.

Om aan Ra of R200 als scheiding te voldoen, heb je dus niet alleen een goede deur nodig. Je hebt ook rookdichte afwerking rond de deur, correct afgedichte doorvoeringen, en een wand die zelf rookdicht is. Alle onderdelen samen bepalen de prestatie van de scheiding.

Voor de meeste projecten is de vraag: geldt de nieuwe of de oude methode?

• Nieuwbouw: nieuwe methode. Vraag de fabrikant naar Sa- of S200-testrapporten. Een deur met alleen een brandwerendheidsclassificatie (bijvoorbeeld EI60) is niet automatisch ook rookwerend onder de nieuwe methode.
• Bestaande bouw zonder ingrijpende verbouwing: oude methode. De 1,5-vuistregel wordt geaccepteerd om rookwerendheid af te leiden uit brandwerendheid.
• Renovatie of transformatie: contextafhankelijk. Vraag advies bij een brandveiligheidsadviseur of check het brandveiligheidsplan.

In de praktijk is het belangrijk om vooraf duidelijkheid te krijgen. Wij hebben regelmatig te maken met projecten waarbij de aannemer uitging van de oude methode terwijl de gemeente na oplevering een nieuwbouw-check uitvoert. Dan blijkt de scheiding wel brandwerend maar niet rookwerend volgens de nieuwe eis, en moet er alsnog worden aangepast.

Voor gebouwen die aan de nieuwe rookwerendheidseisen moeten voldoen, zijn er verschillende oplossingen:

• een rookwerende deur met Sa- of S200-testrapport (vaak in combinatie met brandwerendheid). Een gecertificeerd product waar de rookwerendheid op de deur zelf is aangetoond.
• een rookscherm in Sa of S200 uitvoering voor doorgangen zoals atria, lifthallen en gemeenschappelijke gangen. Zie onze eerdere blog over rookwerende schermen voor een atrium of open vide en rookwerende schermen voor een lift.
• rookwerende afdichtingen op bestaande deuren, mits het complete geheel (deur, kozijn, kierdichting, valdorpel) samen als deurset getest of onderbouwd is.

Belangrijk: rookwerendheid is een prestatie van het complete systeem. Losse rookdichte strips op een niet-getestte deur maken die deur niet automatisch rookwerend. Alleen wanneer de complete uitvoering is getest volgens EN 1634-3 of is onderbouwd via een gelijkwaardigheidsstudie, mag de deur als Sa of S200 worden aangemerkt.

Uit onze projecten zien we een aantal terugkerende situaties waarin de rookwerendheid niet klopt:

• deuren waarvan de brandklasse aantoonbaar is (bijvoorbeeld EI60), maar waarvan het rookwerendheidstestrapport ontbreekt. Voor nieuwbouw is dat sinds 2021 onvoldoende;
• renovatieprojecten waarin de aannemer uitging van de oude 1,5-vuistregel, terwijl de gemeente de nieuwe methode toepast;
• doorvoeringen in een als rookwerend bedoelde scheiding die niet zijn afgedicht met een gecertificeerde rookwerende oplossing;
• kierdichting rond deuren die na oplevering versleten is, waardoor de rookwerendheid van de complete scheiding niet meer aantoonbaar is.

Bij een brandweercontrole komen deze punten regelmatig terug in de bevindingen. Meer daarover in onze blog over controle door de brandweer.

Wat is het verschil tussen de oude en de nieuwe rookwerendheidsmethode in Nederland?

De oude methode werkte met een vuistregel: rookwerendheid is 1,5 keer de brandwerendheid van een scheiding. Sinds 1 juli 2021 wordt voor nieuwbouw de rookwerendheid daadwerkelijk gemeten volgens EN 1634-3, en uitgedrukt in Sa of S200 op elementniveau, en Ra of R200 op scheidingsniveau. De oude methode blijft geldig voor bestaande bouw.

Wat betekenen Sa en S200 precies?

Sa is de rookwerendheidsklasse voor koude rook bij omgevingstemperatuur (rond 20 °C), S200 is voor warme rook tot 200 °C. Een product dat S200 haalt, voldoet automatisch ook aan Sa. Sa en S200 gelden voor één bouwelement (deur, luik, scherm), gemeten volgens EN 1634-3.

Wat betekenen Ra en R200?

Ra en R200 zijn de klassen voor de weerstand tegen rookdoorgang (WRD) van een complete scheiding tussen twee ruimtes of compartimenten. Ra is voor koude rook (20 °C), R200 voor warme rook tot 200 °C. Ze gelden op scheidingsniveau, niet op elementniveau.

Wat is de relatie tussen Ra/R200 en Sa/S200?

Wanneer een scheiding aan Ra moet voldoen, moeten de bouwelementen daarin (deuren, luiken, doorvoeringen) minimaal Sa halen. Wanneer een scheiding aan R200 moet voldoen, moeten de componenten S200 halen. Ra en R200 zijn de eis aan het geheel, Sa en S200 zijn de prestatie van het losse element.

Geldt de oude of de nieuwe methode voor mijn renovatie?

Dat hangt af van de aard van de ingreep. Bij een uitbreiding of ingrijpende verbouwing worden vaak nieuwbouweisen toegepast. Bij regulier onderhoud blijven de bestaandebouweisen gelden. Vraag advies bij een brandveiligheidsadviseur of stem het vooraf af met de gemeente.

Kan een brandwerende deur automatisch rookwerend zijn?

Onder de oude methode wel, via de 1,5-vuistregel. Onder de nieuwe methode niet. Een deur met brandwerendheid EI60 is niet automatisch rookwerend Sa of S200; daarvoor is een aparte test volgens EN 1634-3 nodig. Voor uitleg over de brandwerendheidsclassificaties, zie brandwerende classificaties E, EW en EI.

Hoe weet ik welke rookklasse mijn project vraagt?

De vereiste rookklasse volgt uit het brandveiligheidsplan van het gebouw en de gebruiksfunctie. Voor gebouwen met slaapfunctie (appartementen, hotels, zorginstellingen) is doorgaans S200 (element) en R200 (scheiding) vereist. Voor niet-slaapfuncties kan Sa/Ra voldoende zijn. Bij twijfel kunnen wij op basis van de tekening meedenken over de juiste klasse.

BrandNorm levert en plaatst gecertificeerde rookwerende deuren, rookschermen en aanverwante brandwerende voorzieningen, met de complete documentatie die de aannemer, brandadviseur en gemeente vragen. Bij twijfel over welke rookklasse in jouw project geldt, denken we mee vanaf de ontwerpfase.

Vraag een vrijblijvende offerte aan of neem contact op voor een opname op locatie.