Rookwerend of brandwerend scherm voor een liftopening: wat is nodig en wat is mogelijk?

Een liftschacht loopt verticaal door het gebouw en verbindt elke verdieping met elkaar. Bij brand wordt die schacht een snelweg voor rook. Rook trekt omhoog en bereikt binnen seconden verdiepingen ver van de brandhaard — en juist die rookverspreiding is verantwoordelijk voor het merendeel van de slachtoffers in meerlaagse gebouwen.

Een liftdeur sluit ogenschijnlijk netjes, maar is constructief nooit volledig rookdicht. Rondom de panelen zitten kieren, en liftdeuren worden gecertificeerd vanuit de liftrichtlijn — niet vanuit de normen voor rookwerende scheidingen. Bovendien zit de liftdeur in de schachtwand, niet in de brandscheiding van de verdieping zelf. Voor rookbeheersing in de lifthal is dus een aanvullende maatregel nodig.

Dit onderscheid bepaalt je hele specificatie:

• Een rookwerend scherm houdt rook tegen, maar biedt geen of beperkte weerstand tegen vlammen en hitte.
• Een brandwerend scherm houdt daarnaast ook gedurende een bepaalde tijd vlammen en hitte tegen.

Bij liftopeningen valt de keuze in de praktijk meestal op een rookwerend scherm. De primaire dreiging is rookverspreiding — niet de brand zelf, want de schacht is constructief al brandwerend uitgevoerd. Het scherm in de lifthal heeft als taak om de lifthal en aangrenzende vluchtroutes rookvrij te houden.

Wanneer de lifthal zelf onderdeel is van een vluchtroute of grenst aan een beschermde zone, kunnen de eisen strenger worden. Dan komt een gecombineerde rook- en brandwerende classificatie in beeld. Welke combinaties beschikbaar zijn, vind je op de pagina rook- en brandschermen met EW- en EI-classificatie.

Met de invoering van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — de opvolger van het Bouwbesluit 2012 — is rookwerendheid voor een aantal situaties expliciet verplicht. Twee klassen zijn relevant:

• Sa — weerstand tegen koude rook bij omgevingstemperatuur. Minimumeis bij veel rookwerende scheidingen en vluchtroutes.
• S200 — bestand tegen warme rook tot 200 °C. Een S200-scherm voldoet automatisch ook aan de Sa-eis; andersom geldt dat niet.

Voor lifttoepassingen wordt S200 steeds vaker de gevraagde klasse, zeker als het scherm dichtbij een mogelijke brandhaard staat of als de lifthal grenst aan een vluchtroute. Een Sa-scherm is dan onvoldoende.

Wanneer naast rookwerendheid ook brandwerendheid wordt geëist, komt EW of EI in beeld. EW houdt vlammen en hete gassen tegen maar laat warmtestraling door; EI voegt thermische isolatie toe. Voor uitleg per klasse: verschil Sa en S200 rookwerendheid.

Liftdeuren kunnen in theorie brandwerend worden uitgevoerd, maar rookwerend maken is constructief lastig. Een liftdeur moet soepel bewegen, heeft beperkte ruimte voor afdichting, en wordt gecertificeerd vanuit de liftrichtlijn — niet vanuit de brandveiligheidsnormen voor scheidingen. Rookwerende liftdeuren bestaan, maar zijn zeldzaam, duur en voor standaard personenliften niet gangbaar.

Een scherm dat in de lifthal vóór de liftopening wordt geplaatst, is constructief veel eenvoudiger rookdicht te maken. Het is een onafhankelijk systeem, volledig gecertificeerd voor rookwerende scheidingen, dat automatisch sluit op signaal van de brandmeldinstallatie of bij rookdetectie — onafhankelijk van de werking van de lift zelf.

In vrijwel alle gevallen is dat de meest praktische én kosteneffectieve oplossing.

Hier zit een veiligheidseis die regelmatig over het hoofd wordt gezien: zodra het scherm sluit, kan niemand de lift nog op die verdieping verlaten. De aansturing moet daarom een vaste volgorde aanhouden:

1. Detectie — de brandmeldinstallatie detecteert rook en geeft een signaal af.
2. Liftrecall — de lift rijdt automatisch naar een vooraf bepaalde, veilige verdieping zodat hij niet stilstaat achter het sluitende scherm.
3. Schermsluiting — pas daarna sluit het scherm volledig.

Deze volgorde — liftrecall vóór schermactivering — is geen nice-to-have, maar een veiligheidseis die in de aansturing moet worden ingebouwd. Hoe dat technisch wordt geregeld, verschilt per systeem en vraagt vooraf afstemming tussen de schermleverancier, de liftleverancier en de installateur van de brandmeldinstallatie.

Bijna altijd wel. Een standaard personenlift heeft een deuropening van circa 800–1.100 mm breed en 2.000–2.200 mm hoog, ruim binnen de standaardmaten van rook- en brandwerende schermen.

Wat wél aandacht vraagt is de plaatsing. Het scherm hangt niet in de liftopening zelf, maar in de lifthal vóór de deur. De opbergkast boven het scherm heeft ruimte nodig in het plafond of de bouwkundige constructie boven de lifthal. Bij lage verdiepingshoogtes of een vol leidingenpakket boven het plafond moet je hier vroeg in het project rekening mee houden — niet pas bij oplevering.

Meer achtergrond over werking en plaatsing: wat is een brandscherm?

Een rook- of brandwerend scherm is een actief brandveiligheidssysteem en valt daarmee onder een jaarlijkse inspectie- en testverplichting. Tijdens dat onderhoud wordt gecontroleerd of:

• het scherm correct reageert op het signaal van de brandmeldinstallatie;
• het volledig sluit en aansluit op de omliggende constructie zonder kieren;
• de koppeling met de liftrecall functioneert.

Die laatste is kritisch. Als de koppeling tussen scherm en liftbesturing uitvalt, sluit het scherm misschien wel, maar blijft de lift rijden — een gevaarlijke situatie die in een reguliere jaarlijkse keuring van slechts één van beide systemen niet boven water komt.

Leg bij oplevering vast wie verantwoordelijk is voor het jaarlijkse onderhoud, en zorg dat dit in het brandveiligheidsdossier van het gebouw wordt opgenomen. De wet verplicht het, en bij schade zal je verzekeraar het onderhoudslogboek opvragen.

Schermen voor liftopeningen worden vaak laat gespecificeerd, terwijl de bouwkundige randvoorwaarden vroeg in het project moeten worden ingerekend. Stem in de ontwerpfase af:

• Is er voldoende ruimte voor de opbergkast boven de lifthal?
• Is de draagconstructie boven de opening geschikt voor het gewicht van het scherm?
• Welke rookklasse is verplicht — Sa of S200? Of zijn ook EW-/EI-eisen van toepassing?
• Wie koppelt het scherm aan de brandmeldinstallatie én aan de liftbesturing?
• Wie wordt verantwoordelijk voor het jaarlijkse onderhoud?

Hoe eerder deze vragen op tafel liggen, hoe soepeler de uitvoering.

Een rookwerend of brandwerend scherm voor een lift is een maatwerkoplossing waarbij certificering, maatvoering én aansturing allemaal moeten kloppen. Een scherm dat niet gecertificeerd is voor de gevraagde rookklasse, of dat niet goed is gekoppeld aan de brandmelding, voldoet niet aan de wettelijke eisen — en biedt bij brand geen werkelijke bescherming.

BrandNorm levert en installeert gecertificeerde rook- en brandschermen en denkt mee over de juiste oplossing voor jouw project: van classificatiekeuze tot aansturing en oplevering. Vraag een vrijblijvende offerte aan of neem contact op om eerst even te sparren.