Rookwerend scherm voor een atrium of open vide: eisen, plaatsing en aandachtspunten

In een gewoon gebouw beperkt rook zich meestal tot één verdieping, mits de brandcompartimentering klopt. In een atrium is dat compartiment doorbroken: de hele verticale ruimte is één open volume. Rook die op de begane grond ontstaat, bereikt binnen enkele seconden de hoogste verdieping, verspreidt zich over de galerijen en dringt door in aangrenzende ruimtes zoals appartementen, kantoren of hotelkamers.

Bij een brand zijn niet de vlammen zelf de meest voorkomende doodsoorzaak, maar rookinhalatie. Rookdeeltjes verlagen het zicht in vluchtroutes tot onder een meter, veroorzaken paniek en bemoeilijken de brandweerinzet. Daarom vraagt de brandveiligheid van een atrium om een actieve rookbeheersing: het rookvolume moet worden begrensd tot het brandcompartiment waar de brand plaatsvindt, en de vluchtroutes moeten rookvrij blijven totdat iedereen buiten is.

Een rookwerend scherm sluit precies die rol in. Het scherm rolt bij rookdetectie automatisch uit vanuit een bak die boven de opening in het plafond zit weggewerkt, en begrenst zo het rookvolume. In combinatie met een RWA-installatie (RookWarmteAfvoer) wordt de rook boven het scherm actief afgevoerd via daklichten of ventilatoren.

Voor atria kies je in de meeste gevallen voor een rookwerend scherm en niet voor een brandwerend scherm. Het onderscheid:

• Een rookwerend scherm houdt rook tegen bij een vastgestelde temperatuur (Sa bij omgevingstemperatuur of S200 bij warme rook tot 200 °C).
• Een brandwerend scherm houdt daarnaast ook vlammen en warmtestraling tegen (EW60, EI60, EI120 en hoger).

De primaire dreiging in een atrium is rookverspreiding, niet vlamdoorslag. De brand blijft doorgaans lokaal begrensd op één verdieping, maar de rook is wat de vluchtroutes en hoger gelegen ruimtes onbereikbaar of onveilig maakt. Rookwerende schermen zijn daarnaast lichter, compacter en visueel minder aanwezig dan brandwerende varianten, wat past bij het open en representatieve karakter van een atrium.

Voor gecombineerde toepassingen (bijvoorbeeld waar het atrium grenst aan een brandcompartimentscheiding met vlamwerendheid-eis) leveren we ook schermen in gecombineerde rook- en brandwerende uitvoering. Voor uitleg over dit onderscheid: Brandwerende classificaties E, EW en EI uitgelegd.

De rookwerendheidsklasse volgt uit NEN 6075 en wordt bepaald door twee factoren: is er sprake van een slaapfunctie in het gebouw, en hoe intens is de brandbelasting?

• Sa (weerstand tegen koude rook bij omgevingstemperatuur) is voldoende voor atria in gebouwen zonder slaapfunctie, zoals kantoren, winkelcentra en overheidsgebouwen. Sa richt zich op vroege rookbeperking, wanneer rook nog relatief koud is.
• S200 (bestand tegen warme rook tot 200 °C) is de gangbare eis bij gebouwen met slaapfunctie zoals hotels, ziekenhuizen, zorginstellingen en appartementsgebouwen met open vides tussen woonverdiepingen. Een product dat S200 haalt, voldoet automatisch ook aan Sa.

Voor de meeste atria in utiliteitsbouw zonder slaapfunctie volstaat een Sa-scherm. Zodra het gebouw een slaapfunctie heeft, wordt S200 de standaard. Meer achtergrond over deze klassen vind je op onze pagina over het verschil tussen Sa en S200 rookwerendheid.

Een rookwerend scherm in een atrium werkt vrijwel altijd samen met andere brandveiligheidssystemen. In de meeste projecten gaat het om drie schakels: de brandmeldinstallatie (BMI), het scherm zelf en een RWA-installatie.

Bij rookdetectie stuurt de BMI een signaal naar het scherm, dat vervolgens uitrolt en de open verbinding tussen de verdiepingen afsluit. De RWA activeert daarnaast: daklichten of ventilatoren gaan open zodat de rook die boven het scherm blijft hangen actief wordt afgevoerd. De combinatie zorgt dat rook wordt beheerst waar hij ontstaat en dat de aangrenzende ruimtes rookvrij blijven.

BrandNorm levert en plaatst het scherm en verzorgt de aansluiting op de BMI en RWA. Deze aansluiting doen we samen met de installateur van je BMI en RWA. Heeft de klant geen vaste onderhoudspartij voor deze systemen, dan pakken we dat samen met een van onze partners op. Zo krijg je één aanspreekpunt zonder dat je zelf de coördinatie tussen meerdere partijen hoeft te doen.

Dit is verreweg het belangrijkste ontwerppunt bij een rookwerend scherm in een atrium. Een scherm dat uitrolt over een vluchtroute of een galerij waar mensen zich bevinden, kan die mensen insluiten of het vluchttraject blokkeren. Voor een atrium moet de plaatsing van het scherm daarom altijd getoetst worden aan de vluchtwegen in het gebouw.

Concrete regels:

• Het scherm mag geen bestaande vluchtroute afsluiten zonder dat er een alternatieve, rookvrije vluchtroute beschikbaar is;
• Bij publieke ruimtes en gemeenschappelijke verkeersruimtes is een noodknop aan beide zijden van het scherm vereist. Op indruk rolt het scherm direct weer omhoog;

Vluchtveiligheid en de vluchtroutes moeten dus al in de ontwerpfase mee worden genomen, niet achteraf worden opgelost.

Rookwerende schermen zijn er in behoorlijk grote afmetingen. Op certificaatniveau zijn er schermen beschikbaar die openingen tot 18.000 mm breed kunnen dichten. In de praktijk raden we die maximale afmeting niet aan.

Onze werkbare vuistregel voor atria: tot maximaal 10 meter breed per scherm. Bij grotere openingen splitsen we de doorgang op in meerdere naast elkaar geplaatste schermen die gezamenlijk de opening afdichten. Redenen daarvoor:

• de aandrijving van zeer brede schermen wordt zwaar en storingsgevoeliger;
• het doek kan bij extreme breedtes moeilijker strak neerkomen zonder plooivorming;
• onderhoud en vervanging worden makkelijker bij gescheiden units.

Bij een atrium van bijvoorbeeld 20 meter breed adviseren we dus twee schermen van 10 meter naast elkaar. De aansluitingen tussen de schermen worden brandveilig uitgevoerd zodat de rookwerendheid over de hele breedte behouden blijft.

Meer over de maximale afmetingen en de bouwkundige gevolgen daarvan lees je in onze eerdere blog over brandschermen bij grote sparingen.

Een rookscherm in een atrium is geen los product dat je achteraf even ergens tegen het plafond hangt. De bouwkundige integratie is bepalend voor het functioneren van het scherm.

De bak boven de opening. Boven de doorgang moet ruimte zijn voor de bak waarin het scherm oprolt. Bij een atrium wordt de bak vaak in een verlaagd plafond, tegen een galerijrand of tegen een balk gemonteerd. Denk vroeg na over de bouwhoogte van de bak, want bij lage verdiepingshoogtes of een druk leidingenpakket boven het plafond kan de plaats van de bak een projectblokker zijn.

Ventilatieroosters in ramen en kozijnen. Bij atria in appartementsgebouwen of hotels wordt het scherm soms hoog voor gevelramen of kozijnen geplaatst. Als er in dat kozijn of raam een ventilatierooster zit, mag de bak van het scherm dat rooster niet blokkeren. Wij houden hier bij het uittekenen en installeren rekening mee en positioneren de bak zo dat de ventilatie ongehinderd door kan gaan. Voor een vergelijkbaar aandachtspunt bij brandwerende deuren, zie onze blog over een ventilatierooster in een brandwerende deur.

Aansluiting met omliggende constructies. Het scherm moet in gesloten stand kierdicht aansluiten op de vloer, de zijwanden, de galerijrand of andere begrenzingen. Zetting in het gebouw, temperatuurwisselingen en trillingen kunnen op termijn kieren doen ontstaan. Bij ontwerp houden we hier tolerantie voor.

Draagconstructie. Boven de bak moet voldoende draagkracht zijn voor het gewicht van scherm en bak samen. Bij staalconstructies kan een aparte draagbalk nodig zijn, die op zijn beurt vaak brandwerend bekleed moet worden. Dit vraagt afstemming met de constructeur.

Rookwerende schermen sluiten standaard bij stroomuitval (fail-safe). In een atrium is dat een kritieke eigenschap, want juist bij een brand kan het stroomnet uitvallen en moet het scherm alsnog sluiten.

In de praktijk levert die fail-safe echter een probleem op: elke geplande stroomonderbreking, elke schakeling in het gebouw en elke korte netstoring laat het scherm sluiten. Vervolgens moet het scherm handmatig worden gereset en getest. In een atrium dat dagelijks door bezoekers of medewerkers wordt gebruikt, is dat storend en zichtbaar.

Wij adviseren daarom vrijwel altijd om het scherm te koppelen aan een UPS-systeem. De UPS overbrugt korte stroomonderbrekingen en zorgt dat het scherm alleen sluit bij een echte rook- of branddetectie. Bij een langere stroomstoring blijft het systeem nog een vooraf bepaalde periode operationeel, zodat je de tijd hebt om de oorzaak op te lossen.

Rookwerende schermen zijn actieve brandveiligheidssystemen en vallen daarmee onder de jaarlijkse inspectie- en testverplichting. In een atrium of open vide betekent dit een bijzondere praktische uitdaging: het scherm hangt vaak op grote hoogte, boven een galerij of tegen een plafond dat niet vanaf de vloer te bereiken is.

Voor onderhoud is daarom in veel gevallen een hoogwerker of een verrijdbare steiger nodig. Bij het ontwerp van een atrium is het slim om al na te denken over:

• toegankelijkheid voor onderhoudsmaterieel (kan een hoogwerker de plek bereiken?);
• de belastingcapaciteit van de vloer voor een hoogwerker;
• de logistiek voor het scherm zelf (bijvoorbeeld: kan het scherm bij vervanging via de bestaande route naar boven of moet er gehesen worden?).

Wij adviseren om het jaarlijkse onderhoud onder te brengen in een servicecontract voor brandwerende voorzieningen. Zo weten je verzekeraar, de gemeente en de brandweer dat je de zorgplicht aantoonbaar nakomt, en heb je één aanspreekpunt voor keuring, reparatie en documentatie.

Rookwerende schermen voor atria worden vaak laat in het ontwerpproces gespecificeerd, terwijl juist de bouwkundige voorwaarden vroeg vast moeten liggen. Stem in de ontwerpfase deze punten af:

• Welke rookklasse is vereist: Sa of S200?
• Blokkeert het scherm een vluchtroute, en zo ja hoe wordt dat opgelost (alternatieve route of noodknop)?
• Is de opening breder dan 10 meter en moet er opgesplitst worden in meerdere schermen?
• Is er ruimte voor de bak boven de opening zonder dat ventilatieroosters of andere voorzieningen worden geblokkeerd?
• Wordt het scherm gekoppeld aan BMI en RWA, en wie doet de coördinatie tussen de installateurs?
• Is de plek bereikbaar voor jaarlijks onderhoud met hoogwerker of steiger?
• Wordt er een UPS toegepast om valse activeringen te voorkomen?

Hoe eerder deze vragen zijn beantwoord, hoe soepeler de installatie en de oplevering verlopen.

Wat is het verschil tussen een rookwerend scherm en een RWA-installatie?

Een rookwerend scherm begrenst het rookvolume tot een compartiment, een RWA-installatie voert de rook actief af via daklichten of ventilatoren. In een atrium worden ze vrijwel altijd samen ingezet: het scherm sluit de open verbinding, de RWA zuigt de rook boven het scherm weg. Ze vullen elkaar aan en werken niet als alternatieven.

Kan een rookwerend scherm ook een brand tegenhouden?

Alleen als het scherm is uitgevoerd in een gecombineerde rook- en brandwerende classificatie (bijvoorbeeld S200 + EW60). Een standaard rookwerend scherm houdt vlammen en warmtestraling niet gedurende lange tijd tegen. In een atrium is dat meestal niet nodig, omdat de brandcompartimentering elders in het gebouw geregeld is.

Wat gebeurt er als iemand op een galerij staat en het scherm rolt uit?

Bij correct ontwerp is er altijd een alternatieve vluchtroute. Bovendien voorziet BrandNorm in publiek toegankelijke ruimtes standaard een noodknop aan beide zijden van het scherm. Op indruk rolt het scherm direct weer omhoog. In gebouwen met intensief gebruik wordt vaak ook een vertraagde sluiting geprogrammeerd, zodat aanwezigen enkele seconden hebben om te vluchten voordat het scherm sluit.

Wat is de maximale afmeting van een rookwerend scherm voor een atrium?

Er zijn schermen die tot 18.000 mm openingsbreedte gecertificeerd zijn. In de praktijk adviseert BrandNorm om tot maximaal 10 meter per scherm te blijven. Bredere openingen splitsen we op in meerdere naast elkaar geplaatste schermen. Dat is werkbaar in installatie, in onderhoud en bij eventuele vervanging.

Hoe wordt een rookscherm in een atrium onderhouden?

Jaarlijks door een gecertificeerde monteur, doorgaans met een hoogwerker of steiger als het scherm op grote hoogte hangt. Tijdens onderhoud wordt de aandrijving, de sluitfunctie, de noodknop, de UPS en de aansluiting op de BMI en RWA gecontroleerd. Deze inspectie is een wettelijke verplichting die onder de zorgplicht valt.

Werken jullie samen met de installateur van onze BMI en RWA?

Ja. BrandNorm levert en plaatst het scherm en verzorgt de aansluiting op de BMI en RWA in samenwerking met de installateur van de klant. Heeft de klant geen vaste onderhouds- of installatiepartij, dan pakken we dat op met een van onze eigen partners.

Waarom hebben we een UPS nodig?

Een rookscherm sluit standaard bij elke stroomuitval, ook bij korte netstoringen of geplande onderhoudsschakelingen. Zonder UPS betekent dat het scherm regelmatig sluit zonder dat er brand is, en dan handmatig moet worden gereset. Een UPS voorkomt die valse activeringen en houdt het systeem operationeel bij langere stroomonderbrekingen.

BrandNorm levert, installeert en onderhoudt gecertificeerde rookschermen voor atria, open vides en gemeenschappelijke verkeersruimtes in kantoorgebouwen, hotels, zorginstellingen, winkelcentra en woongebouwen. We denken vanaf het ontwerp mee over de juiste classificatie, de positionering, de bouwkundige integratie en de aansluiting op de BMI en RWA. Daarbij ondersteunen we projectontwikkelaars, aannemers en gebouweigenaren met een compleet ontwerp- en installatietraject.

Voor projecten waar naast rookwerendheid ook vlamwerendheid gevraagd wordt, leveren we ook brandschermen in gecombineerde uitvoering. Verwante toepassingen zoals rookwerende schermen bij liften worden uitgewerkt in onze blog over rookwerend scherm voor een liftopening.

Wil je weten welke oplossing past bij jouw atrium? Vraag een vrijblijvende offerte aan of neem contact op voor een opname op locatie.